Het Deccan Plateau, Maharasthra, India

Groen Apophyllietkristal op schoofvormige pakketjes Stilbiet,
dat ook gekend staat onder de naamsvariant Desmien.
Vindplaats: Momin Akhada, Rahuri, Ahamadnagar District, India

 Op 12 juni 2015 had de Geologische Vereniging Limburg de heer Georges Claeys te gast die ons onderhield met een spreekbeurt over het Hoogland van Dekan te India en de vindplaatsen van Zeolieten aldaar. Onze gast had ook verscheidene specimens meegebracht om te tonen en aan de mineralenliefhebbers onder ons te verkopen. Van enige van de meegebrachte mineralen werden op de ledenvergadering foto's genomen en tal van leden togen huiswaarts met een of ander specimen van een Zeoliet of een plak Fuchsiet.

Sinds de jaren zeventig van vorige eeuw worden op de markt van mineralenspecimens voor verzamelaars regelmatig mineralen uit India aangeboden, waarbij men zich bij het weergeven van de vindplaats beperkt tot "Poona, India". Poonah (of Pune) is echter maar een van de talrijke vindplaatsen in een reusachtig gebied dat behoort tot de zgn. "Deccan traps", een immens basaltrijk gebied met een oppervlak van een goeie 500 000 km² of drie keer de omvang van Frankrijk.

Situering van de Deccan-Traps op het Indische Subcontinent;
aanduiding van de plaatsen Mumbai, Pune, Nashik en Aurangabad.

Het Deccan-Plateau, waarnaar ook verwezen wordt onder de benaming "Deccan Traps" omwille van de trapvormige heuvels in het landschap, bevindt zich grotendeels in de Indische deelstaat Maharashtra. Het is een van de allergrootste vulkanische formaties op aarde. De gestolde basaltlagen zijn meer dan 2000 m dik en kwamen tussen 68 en 60 miljoen jaar geleden in de periode van het Laat-Krijt tot het Vroeg-Tertiair tot stand in drie opeenvolgende eruptiefases. De oorspronkelijke oppervlakte van de basaltuitvloeiingen, voor erosie en andere post-uitvloeiingsprocessen, wordt geschat op 1,5 miljoen km², met een volume van 510.000 km3.
Volgens Gerta Keller, professor aardwetenschappen aan de Princeton University, ging vooral de tweede eruptiefase 65 miljoen jaar geleden gepaard met een dergelijke massieve uitstoot aan Koolstofdioxide (CO2) en Zwaveldioxide (SO2) dat deze erupties de oorzaak werden van het massale uitsterven van soorten aan het einde van het Krijt en het begin van het Paleoceen. Zij onderzocht daartoe het verloop van soorten van fossiele Foraminifera.
In het gebied wordt thans het bazalt gewonnen in talrijke groeven voor toepassing ervan in de bouwnijverheid en wegenbouw. In de typische holtes van het bazalt, de zogenaamde geodes, treft men kristallen van mineralen aan, doorgaans zeolieten. Mindat vermeldt momenteel ongeveer 76 vindplaatsen in het gebied, opgesomd per district. De heer Claeys stipte de volgende aan tijdens zijn voordracht; Nashik-District: de Pandulena Hills regio ten zuid-westen van Nashik met het dorp Villhori langs de Nasik - Mumbai Highway waar zich meer dan 40 actieve groeven bevinden, Ghote, Pathardy, Eklara, de Mahadari Quarry te Sinnar ca. 27 km ten zuid-oosten van Nashik, de groeve van Talegaon nabij Dhindori 24 km ten noorden van Nashik. Poonah-District: Wagholi Quarries, Junnar. Ahmadnegar-District: Shirdi. Jalgaon-District en Aurangabad-District: de Bidkin Water Well, gekend voor zijn Prehniet-afzettingen.

Scoleciet -Shirdi, Ahmadnagar District, India

De term "zeoliet" is afgeleid van het Griekse ζέω ("zeo", ik kook) en λιθος ("lithos", steen). De Grieken hadden namelijk ontdekt dat als zeolieten snel verhit werden ze begonnen te dansen en pruttelen. Het was de Zweedse mineraloog Axel von Cronstedt die de naam bedacht, refererend naar het geabsorbeerde water dat door koken uit zeolieten kan gedreven worden. In de natuur komen een vijftigtal verschillende zeolietstructuren voor. Naast water, kunnen ze in hun poriën ook specifieke kationen vasthouden, zoals bvb. Ca2+, K+ enz.

Apophylliet op oranje Stilbiet - Nashik
Frontzicht

Apophylliet op oranje Stilbiet - Nashik
Bovenzicht
De rib van het pseudokubische apophyllietkristal is ca. 5 cm

Natuurlijke zeolieten ontstaan wanneer basische oplossingen interageren met vulkanisch materiaal. Afhankelijk van de omstandigheden waarin de basalt gestold is, kunnen zich holten vormen, gaande van minuscule poriën tot holten van enkele m³. Daarin kunnen zich dan zeer langzaam prachtige en grote kristallen ontwikkelen. Omdat basalt een bijzonder taai en stabiel gesteente is, blijven de kristallen duizenden en zelfs miljoenen jaren goed beschermd in een stabiele omgeving.

Cavansiet op Stilbiet en Heulandiet
Vindplaats: Whagoli mijn, Pune, India

Cavansiet is een calcium vanado-silicaat, met als formule CaV5+Si4O11·4(H2O). Het is
orthorhombisch, en vormt lange prismatische kristallen, vaak in rozetten tot bolvormige
aggregaten. De type-vindplaats is de Owyhee Dam, Lake Owyhee State Park, Malheur
County, Oregon, USA.
In 1988 werden afzettingen van het mineraal ontdekt in het gebied van de Deccan Traps in India, hetgeen de aanleiding was voor de heer Claeys om in 1989 voor het eerst naar het gebied af te reizen. Sindsdien heeft hij talrijke reizen ondernomen naar het Deccan-Plateau en ter plaatse contacten en vriendschappen aangelegd, zo o.a. met de familie van het Pandey's Gargoti Museum in Nashik, India.
In het gebied zijn ook enige monumenten van cultuur-historisch belang te bezichtigen;

• Gondeshwar Temple te Sinnar
• Pandu Lena Caves nabij Nashik
• Ajanta Caves (Aurangabad-District) deze zgn. caves zijn in de rotsen uitgehouwen tempelcomplexen van het Hinayana Boeddhisme, dewelke twintig eeuwen oud zijn.
• Ellora Caves (Aurangabad-District) deze caves zijn middeleeuws en liggen nabij het 
• Bibi Ka Maqbara (Aurangabad-District) dit is een replica van het Taj Mahal Mausoleum

Van de reizen naar India van de heer Claeys werd een schriftelijk verslag gepubliceerd dat terug te vinden is op de eigen website en in het ledenblad van de Mineralogische Kring Antwerpen, waarvan hij lid is.

CLAEYS, Georges, Mineralogische reis naar de Deccan Traps, India, 2008 &
CLAEYS, Georges, Mineraal van de Maand: Pentagoniet, beide artikelen verschenen in;
MKA Geonieuws Jg.34 nr 3 maart 2009

Webreferenties:

Wikipedia:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Maharashtra
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoogland_van_Dekan
https://nl.wikipedia.org/wiki/Deccan_Traps
https://nl.wikipedia.org/wiki/Zeoliet
https://en.wikipedia.org/wiki/Gerta_Keller
https://en.wikipedia.org/wiki/Bibi_Ka_Maqbara

Pandey's Gargoti Museum:
http://www.gargoti.com/
http://www.indiamike.com/india/maharashtra-f37/gargoti-the-mineral-museum-t28241/

http://www.maharashtratourism.net/caves/pandavleni-caves.html
http://www.nashik.com/gondeshwar-temple-sinnar 
http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora_bibi.asp

http://www.matrixindiaminerals.com
http:// www.princeton.edu/main/news/archive/S32/14/62G75/
http://www.science-story.com/deccan-traps-india-volcanic.php

http://reizen.ayurvedica.nl/pages/Maharastra.aspx
http://www.mineralogie.be/GN-archief/GN2009-03.pdf
http://www.geonicmineralencollectie.be/sub/excursie-4-/
http://www.geonicmineralencollectie.be/pages/sub/64246/PROMOTIE.html

Digitale Fotografie: Eric Verdonck